Katedra Języka i Literatury Polskiej na Uniwersytecie “La Sapienza” w Rzymie została utworzona w 1929 roku, była pierwszą i do niedawna jedyną tego rodzaju we Włoszech.

 Pierwszym jej kierownikiem był Giovanni Maver (1891-1970), który uprzednio od 1921  wykładał filologię słowiańską w Padwie. Był on m.in. autorem znakomitej syntezy dziejów literatury polskiej oraz haseł dotyczących kultury i literatury naszego kraju w  Enciclopedia Italiana Treccani i innych encyklopediach włoskich. Prof. Maver wykształcił grupę polonistów i slawistów, którzy do tej pory działają na uniwersytetach włoskich, jak: Bruno Meriggi (1927-1970), Angelo Maria Ripellino (1923-1978), Riccardo Picchi (ur.1923), Sante Graciotti (ur.1923), który z chwilą przejścia prof. Mavera na emeryturę  został jego następcą. To właśnie on jako kierownik Katedry Filologii Słowiańskiej przyczynił się do przetrwania rzymskiej polonistyki, prowadząc dodatkowo przez 15 lat  wykłady z języka i literatury polskiej. Dzięki jego inicjatywie w ciągu ostatnich dziesięciu lat dwukrotnie  ogłoszono konkurs na stanowisko profesora zwyczajnego języka i literatury  polskiej na rzymskiej “La Sapienza”. W roku 1989 wygrał go prof. Pietro Marchesani (ur.1942), autor, w ramach prowadzonej przezeń akcji przekładowo–popularyzatorskiej, trzech obszernych antologii największych polskich poetów współczesnych: Herberta, Miłosza i Szymborskiej. Po upływie trzech latach pracy na “Sapienza”  objął on nowo utworzoną, drugą we Włoszech, Katedrę Języka i Literatury Polskiej na uniwersytecie w Genui.  Po nim, w 1994 r.,  rzymską Katedrę Języka i Literatury Polskiej objął prof. Luigi Marinelli (ur. 1956).

            Obok tradycji maverowskiej drugą bardzo ważną cechą rzymskiej polonistyki jest współpraca z badaczami polskimi, sięgająca korzeniami  lat 1924-1928 i zainicjowana przez  prof. Romana Pollaka (1886-1972), który na  swoim koncie, wśród niezliczonych i nieocenionych zasług dydaktycznych i naukowych, ma cenną publikację Pagine di cultura e di letteratura polacca - pionierską pozycję książkową w dziejach polonistyki we Włoszech.

Kolejnymi współpracownikami Katedry byli badacze tej rangi co Mieczysław Piszczkowski, Mieczysław Brahmer, Władysław Floryan, Maryla Falk, Jerzy Pomianowski, Irena Mamczarz, a w czasach nam bliższych Andrzej Litwornia, Halina Kralowa oraz seria znakomitych lektorów profesjonalistów, językoznawców, specjalistów od nauczania języka polskiego jako obcego, jak Anna Mazanek, Elżbieta Wierzbicka, Jerzy Majchrowski.

Bardzo ważnym wydarzeniem w historii polonistyki rzymskiej było, dzięki staraniom profesorów Graciottiego i Marchesaniego,  przyznanie Czesławowi Miłoszowi doktoratu honoris causa Uniwersytetu „La Sapienza” w roku 1990.

W swych siedemdziesięcioletnich dziejach Katedra była organizatorem szeregu  konferencji i wykładów najwybitniejszych polonistów polskich i zagranicznych. W ostatnich latach gośćmi katedry byli m.in. profesorowie: Jerzy Axer, Tadeusz Ulewicz, Paulina Buchwald Pelcowa, Janusz Pelc,  Alina Nowicka Jeżowa,  Janusz Tazbir i wielu  innych.

            Ważną okolicznością, docenianą przez rzymskich studentów, a będącą raczej przywilejem miasta stołecznego, jest obecność w Wiecznym Mieście różnych instytucji, ośrodków, bibliotek, archiwów związanych z kulturą polską. Współpraca z nimi stanowi nieocenioną pomoc w zmaganiach na polu badań polonistycznych, w tym również w redagowaniu prac magisterskich przez studentów rzymskiej polonistyki. Ośrodki te odegrały niemałą rolę w umacnianiu studiów polonistycznych oraz w podejmowaniu wielu inicjatyw wydawniczych i kulturalnych.

Ogromną rolę w polsko-włoskiej wymianie naukowej na rzymskim bruku odgrywa  rocznik „Ricerche Slavistiche”, założony w 1951 roku przez prof. Mavera jako organ ówczesnego  Instytutu Filologii Słowiańskiej (obecnie departamentu Studiów  Slawistycznych i Europy Środkowo-Wschodniej), znanego i cenionego we wszystkich środowiskach slawistycznych na świecie. Jego późniejsi redaktorzy, Riccardo Picchio i, do 1971 r., Sante Graciotti – zresztą zgodnie z przesłaniem  Mavera – zawsze dbali  o uprzywilejowane  miejsce polonistyki wśród prac publikowanych w „Richerche Slavistiche”.

Według oficjalnych danych rektoratu obecnie na kursach języka i literatury polskiej na Uniwersytecie „La Sapienza” jest zapisanych około 60 osób, w tym prawie połowa magistrantów. Rzymski ośrodek polonistyczny znajduje się więc wśród największych poza Polską, jeśli idzie o liczbę studentów, magistrantów i doktorantów. To niezwykłe zainteresowanie filologią polską  wiąże się po części z emigracją Polaków do Rzymu. W związku z tym na Uniwersytecie powstała nowa, ciekawa sytuacja (będąca także źródłem nowych problemów dydaktycznych): studenci – przeważnie studentki – z polską maturą, studenci urodzeni z małżeństw mieszanych – ich kontakty uniwersyteckie z włoskimi studentami stanowią żywe laboratorium dokonującej się na naszych oczach integracji kultur europejskich.

Jeśli liczba studentów z tego czy innego powodu rośnie, to niestety sytuacja kadry nauczycielskiej przedstawia się bardzo skromnie. Cały ciężar dydaktyczny spoczywa na barkach  kierownika Katedry oraz lektora języka.

Studia organizowane są według planu czteroletniego lub trzyletniego. Studenci  mają tygodniowo cztery godziny zajęć (wykłady i konwersatorium) z literatury polskiej oraz cztery godziny lektoratu języka polskiego na każdym roku. Zajęcia literackie prowadzone są w języku włoskim, językowe zaś po polsku. 

Ważny rozdział dydaktyki polonistycznej stanowi studium doktoranckie. W Rzymie aż pięcioro adeptów polonistyki otrzymało stopień „dottore di ricerca”:  Giovanna Tomassuci, Marina Ciccarini, Lucio Gambacorta,  Luigi Marinelli,  Luca Bernardini i obecnie pod kierunkiem prof. Marinellego:  Marcello Piacentini,  Andrea Ceccarelli.

Rzym staje się kuźnią nowych talentów badawczych, stanowiących niejako kontynuację, a zarazem odnowę „maverowskiej” tradycji polonistyki, ściśle związanej z innymi dyscyplinami slawistycznymi, na szerokim słowiańsko-romańskim tle porównawczym.

Przyszłe prace i badania mają być związane z  potrzebą upowszechniania literatury i kultury polskiej. Wśród projektów badawczych znalazł się zeszłoroczny rzymski zjazd mickiewiczowski, naukowa synteza historii literatury polskiej oraz wydawanie czasopisma polonistycznego. Istnieje także wielka potrzeba wydania nowego podręcznika dziejów literatury polskiej. Jak widać, jest jeszcze wiele do zrobienia i gdyby można było liczyć na konkretną pomoc kolegów i instytucji polskich, droga ta byłaby chyba mniej uciążliwą.  

Prof. Luigi Marinelli – ur. 1956 w Perugii; od 1994 kierownik Katedry Języka i Literatury Polskiej na Uniwersytecie „La Sapienza” w Rzymie, od 1995 roku członek redakcji „Ricerche Slavistiche” odpowiedzialny za polonistyczny dział czasopisma; tłumacz, autor wielu uzupełniających haseł polonistycznych  do kilku najnowszych encyklopedii i wznawianych tomów Enciclopedia Italiana .  

Biuletyn Informacyjny "Polonia Włoska" numer 4/99

Powrót...